Bỏ chứng chỉ năng lực doanh nghiệp: tự công khai năng lực hoạt động xây dựng

Nhiều người tưởng doanh nghiệp xây dựng hết phải xin chứng chỉ năng lực từ 01/7/2026, cùng đợt với Nghị định 212/2026/NĐ-CP. Thực ra mốc đó đã trôi qua từ 01/7/2025, và bằng một văn bản ít ai ngờ: Luật Đường sắt. Điều Nghị định 212 làm là hoàn thiện cơ chế thay thế — công khai thông tin năng lực hoạt động xây dựng trên hệ thống quốc gia.

Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng bị bãi bỏ từ 01/7/2025, bởi Luật Đường sắt

Luật Đường sắt số 95/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 có một điều sửa đổi nhiều luật khác. Điểm g khoản 1 Điều 56 của luật này sửa khoản 1 Điều 159 Luật Xây dựng năm 2014 thành: “Tổ chức tham gia hoạt động xây dựng tự công khai thông tin về năng lực hoạt động xây dựng”, đồng thời bãi bỏ khoản 4 Điều 148 và khoản 2 Điều 159 — chính là các quy định về chứng chỉ năng lực. Khoản 1 Điều 56 có hiệu lực từ 01/7/2025.

Đây là lý do nhiều địa phương đã dừng cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng từ giữa năm 2025, trong khi không ít doanh nghiệp vẫn đi hỏi thủ tục xin cấp suốt năm sau đó.

Một tuần sau, ngày 07/7/2025, Bộ Xây dựng ban hành Công văn 6386/BXD-KTQLXD hướng dẫn các tỉnh, thành thực hiện. Tinh thần của hướng dẫn: bỏ chứng chỉ không có nghĩa là bỏ kiểm soát năng lực, mà chuyển việc đánh giá năng lực sang khâu thẩm định dự án và thiết kế xây dựng, do cơ quan chuyên môn về xây dựng cấp tỉnh thực hiện.

Nói cách khác, cửa kiểm tra dịch từ trước ra sau: trước đây là tiền kiểm qua thủ tục cấp chứng chỉ, nay là hậu kiểm và kiểm tra ngay trong quá trình thẩm định từng dự án.

Từ 01/7/2026, căn cứ chuyển vào chính Luật Xây dựng 2025

Có một chi tiết dễ gây hiểu nhầm. Khoản 1 Điều 93 Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 bãi bỏ chính khoản 1 Điều 56 Luật Đường sắt — tức bãi bỏ điều khoản vốn đã xoá chứng chỉ năng lực. Đọc tới đây nhiều người kết luận chứng chỉ năng lực quay trở lại.

Không phải. Quy định đã được chuyển hẳn vào Luật Xây dựng 2025. Khoản 6 Điều 88 nêu rõ tổ chức tham gia hoạt động xây dựng tự công khai thông tin về năng lực trên trang thông tin điện tử của Bộ Xây dựng, và thông tin đó là cơ sở để chủ đầu tư tham khảo khi lựa chọn nhà thầu. Khoản 1 Điều 94 xác nhận: từ 01/7/2026 tổ chức tự công khai và không yêu cầu phải có chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng.

Vậy nên trong giai đoạn 01/7/2025 đến 30/6/2026, căn cứ là Luật Đường sắt; từ 01/7/2026 trở đi, căn cứ là chính Luật Xây dựng 2025. Chuỗi văn bản này được phân tích kỹ ở bài chứng chỉ năng lực có quay lại không.

Bỏ chứng chỉ không có nghĩa là bỏ điều kiện năng lực hoạt động xây dựng

Đây là hiểu lầm phổ biến thứ hai, và Bộ Xây dựng đã trả lời trực tiếp. Trong mục hỏi đáp của Bộ, trước câu hỏi doanh nghiệp mới thành lập sau 01/7/2025 cần điều kiện gì để tham gia dự án vốn ngân sách nhà nước, Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng trả lời gồm hai ý:

• Tổ chức tham gia hoạt động xây dựng không yêu cầu chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng theo điểm g khoản 1 Điều 56 Luật Đường sắt số 95/2025/QH15;
• Tổ chức vẫn cần đáp ứng các điều kiện quy định tại các Điều 152 đến 157 Luật Xây dựng năm 2014 (sửa đổi bởi Luật số 62/2020/QH14) đối với các lĩnh vực tương ứng.

Câu trả lời này được đưa ra khi Luật Xây dựng 2014 còn hiệu lực. Từ 01/7/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 thay thế luật cũ, nên khi áp dụng bạn cần đối chiếu điều khoản tương ứng của luật mới và Nghị định 212/2026/NĐ-CP. Nguyên tắc thì không đổi: doanh nghiệp không cần tấm chứng chỉ, nhưng vẫn phải thực sự đủ năng lực, và phải chứng minh được điều đó khi bị hỏi.

Sáu nội dung về năng lực hoạt động xây dựng phải công khai

Nghị định 212 là văn bản đầu tiên nói rõ công khai cái gì và ở đâu. Điều 41 quy định tổ chức tham gia hoạt động xây dựng tự công khai thông tin về năng lực hoạt động xây dựng trên trang thông tin điện tử tại địa chỉ csdlhdxd.gov.vn, gồm:

• Tên tổ chức;
• Địa chỉ trụ sở chính;
• Người đại diện theo pháp luật: họ tên, chức vụ, số điện thoại liên hệ;
• Mã số doanh nghiệp hoặc quyết định thành lập;
• Năng lực hoạt động xây dựng được thu thập từ Hệ thống thông tin về hoạt động xây dựng;
• Hạng và lĩnh vực hành nghề theo chứng chỉ năng lực đã được cấp, nếu có.

Hai chi tiết đáng chú ý ở cuối danh sách. Thứ nhất, phần năng lực không hoàn toàn do doanh nghiệp tự khai mà được hệ thống thu thập từ chính dấu vết các thủ tục doanh nghiệp đã thực hiện. Thứ hai, cụm “nếu có” ở dòng cuối cho thấy chứng chỉ năng lực cũ vẫn được ghi nhận như một thông tin tham chiếu — không bị xoá, nhưng cũng không còn là điều kiện.

Rủi ro pháp lý mới nằm ở chữ ký của người đại diện

Khoản 2 Điều 41 viết ngắn nhưng nặng: người đại diện theo pháp luật của tổ chức chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác, trung thực đối với các thông tin công khai.

Đây là khác biệt về bản chất so với cơ chế cũ. Trước đây hồ sơ xin chứng chỉ được cơ quan nhà nước thẩm định, và tấm chứng chỉ cấp ra là một lớp bảo chứng. Nay không còn lớp đó, trách nhiệm về nội dung thuộc về người ký.

Khoản 4 bổ sung yêu cầu để lại dấu vết: người đại diện kê khai và tuân thủ xác thực trên hệ thống; việc cập nhật, điều chỉnh, đính chính thông tin phải được ghi nhật ký trên trang thông tin điện tử. Nhật ký chỉnh sửa nghĩa là mọi lần sửa đều lưu vết, và hoàn toàn có thể được viện dẫn trong một tranh chấp về năng lực nhà thầu sau này.

Vì vậy quy trình nội bộ nên có bước soát trước khi người đại diện ký, và nên lưu bản chụp nội dung đã công khai theo từng mốc thời gian để đối chiếu khi cần chứng minh nội dung tại thời điểm dự thầu.

Mã định danh năng lực hoạt động xây dựng chính là mã số doanh nghiệp

Điều 19 quy định mỗi tổ chức có phát sinh dữ liệu về năng lực phải gắn với một mã định danh năng lực hoạt động xây dựng duy nhất, và với tổ chức thì mã định danh chính là mã số doanh nghiệp theo pháp luật về đăng ký doanh nghiệp.

Không phải xin cấp mã mới, nhưng cũng có nghĩa hồ sơ năng lực không tách rời khỏi pháp nhân — một doanh nghiệp không thể có hai hồ sơ năng lực song song trên hệ thống.

Với cá nhân thì mã định danh lấy theo số định danh cá nhân. Điều 19 khoản 3 quy định mã định danh năng lực hoạt động xây dựng của cá nhân là công dân Việt Nam được xác lập trên cơ sở số định danh cá nhân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; với cá nhân khác hoạt động xây dựng trên lãnh thổ Việt Nam thì xác lập trên cơ sở số hộ chiếu được cấp.

Nghĩa là hồ sơ hành nghề của một người gắn liền với danh tính công dân của người đó, không phải một mã nghề nghiệp riêng. Đổi nơi làm việc hay đổi tỉnh cấp chứng chỉ đều không tạo ra hồ sơ mới. Nếu dữ liệu gắn với mã đó hiển thị sai thì xem bài sai thông tin chứng chỉ hành nghề thì sửa ở đâu.

Điều 21 mô tả cơ chế tích lũy: dữ liệu năng lực hoạt động xây dựng được thu thập, cập nhật tự động khi thực hiện thủ tục, và tiếp tục tự động cập nhật vào mã định danh đã khởi tạo ở những thủ tục sau. Hồ sơ năng lực vì thế lớn dần theo lịch sử làm việc thật, chứ không phải theo lời khai.

Câu hỏi thường gặp

Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng bị bỏ từ khi nào?
Từ 01/7/2025, theo điểm g khoản 1 Điều 56 Luật Đường sắt số 95/2025/QH15 sửa Luật Xây dựng 2014, không phải từ 01/7/2026.

Chứng chỉ năng lực còn hạn của công ty tôi có phải bỏ đi không?
Không phải bỏ. Điều 41 Nghị định 212 vẫn cho công khai hạng và lĩnh vực theo chứng chỉ năng lực đã được cấp, nếu có. Nhưng đó là thông tin tham chiếu, không còn là điều kiện bắt buộc.

Doanh nghiệp mới thành lập có tham gia dự án vốn ngân sách được không?
Được, vì không còn yêu cầu chứng chỉ năng lực. Nhưng vẫn phải đáp ứng các điều kiện năng lực theo pháp luật xây dựng cho lĩnh vực tương ứng, và sẽ bị đánh giá trong khâu thẩm định dự án, thiết kế.

Công khai thông tin ở đâu?
Trên trang thông tin điện tử tại địa chỉ csdlhdxd.gov.vn.

Ai chịu trách nhiệm nếu thông tin công khai bị sai?
Người đại diện theo pháp luật của tổ chức, chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác và trung thực.

Ai kiểm tra năng lực nhà thầu nếu không còn chứng chỉ?
Cơ quan chuyên môn về xây dựng đánh giá trong quá trình thẩm định dự án và thiết kế xây dựng, theo hướng dẫn tại Công văn 6386/BXD-KTQLXD.

Toàn văn Nghị định 212 được đăng tại Công báo điện tử Chính phủ. Bộ Xây dựng được giao quy định chi tiết các trường dữ liệu năng lực, nên khi kê khai lần đầu hãy theo hướng dẫn hiện hành của Bộ. Phần điều chỉnh hồ sơ mời thầu theo thay đổi này nằm ở bài hồ sơ mời thầu cần sửa gì.

Dữ liệu năng lực đã lên hệ thống thì cơ quan không được đòi bạn nộp lại — xem bài cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng.