Nghị định 144/2025/NĐ-CP: phân quyền, phân cấp lĩnh vực xây dựng

Nghị định 144/2025/NĐ-CP quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng. Với người làm chứng chỉ hành nghề, đây là văn bản đáng đọc vì một lý do rất cụ thể: chính nghị định này từng giao cho Sở Xây dựng quyền sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề — và quyền đó đã hết hiệu lực từ 01/7/2026.

Nghị định do Chính phủ ban hành ngày 12/6/2025, Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình ký, có hiệu lực từ 01/7/2025.

Điều 4 khoản 1: điều khoản khiến nhiều Sở phải dừng nhận hồ sơ

Đây là khoản quan trọng nhất với người đọc của chúng tôi. Nguyên văn:

Thẩm quyền cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng, sát hạch, cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng quy định tại khoản 4 Điều 148, khoản 3 Điều 149 Luật Xây dựng năm 2014 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020), khoản 1 Điều 77, khoản 1 Điều 96 Nghị định số 175/2024/NĐ-CP ngày 30 tháng 12 năm 2024 của Chính phủ … do Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố (sau đây gọi chung là Sở Xây dựng) thực hiện.

Nói gọn: từ 01/7/2025, Sở Xây dựng là nơi trực tiếp sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề. Đó là căn cứ pháp lý cho các kỳ sát hạch mà nhiều tỉnh tổ chức đều đặn trong năm 2025 và nửa đầu 2026.

Khoản này đã hết hiệu lực từ ngày 01/7/2026, khi Nghị định 212/2026/NĐ-CP có hiệu lực và chuyển thẩm quyền cấp chứng chỉ về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Hệ quả thực tế thì rất rõ: thẩm quyền cũ của Sở hết trước, còn quyết định phân cấp hoặc uỷ quyền mới của tỉnh thì chưa kịp ra, nên nhiều Sở không còn cơ sở pháp lý để nhận hồ sơ và phải ra thông báo tạm dừng. Xem cách Sở Xây dựng Lai Châu giải thích chuyện này trong thông báo của họ, và Đồng Nai với lý do tương tự.

Nghị định 144/2025/NĐ-CP đang bị bãi bỏ dần từng phần

Đây là chỗ rất dễ hiểu nhầm, nên cần nói rõ: Nghị định 144/2025/NĐ-CP không bị bãi bỏ toàn bộ. Thay vào đó, nhiều nghị định năm 2026 lần lượt cho từng phần của nó hết hiệu lực.

Ba khoản liên quan trực tiếp tới chứng chỉ hành nghề hết hiệu lực từ 01/7/2026 theo Điều 55 khoản 4 điểm a Nghị định 212/2026/NĐ-CP:

Nhưng không chỉ Nghị định 212/2026 đụng tới văn bản này. Hai nghị định khác của năm 2026 cũng bãi bỏ thêm:

• Nghị định 209/2026/NĐ-CP về quản lý vật liệu xây dựng — Điều 18 bãi bỏ Điều 14 của Nghị định 144/2025;
• Nghị định 217/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động xây dựng — khoản 3 Điều 75 bãi bỏ một phần Nghị định 144/2025.

Vì vậy lời khuyên thực tế khi đọc văn bản này: đừng dựa vào một điều khoản cụ thể của Nghị định 144/2025 mà chưa kiểm xem điều khoản đó còn hiệu lực không. Phần khung — phân quyền, phân cấp trong xây dựng, nhà ở, bất động sản, phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc, giao thông, đăng kiểm — vẫn còn, nhưng các điều cụ thể đang bị thay dần bởi những nghị định chuyên ngành mới.

Nghị định có ngày tự hết hiệu lực: 01/3/2027

Một điểm ít gặp ở văn bản pháp luật, và đáng nhớ. Điều 45 quy định:

1. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2025.
2. Nghị định này hết hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 3 năm 2027 trừ các trường hợp sau: a) Bộ, cơ quan ngang bộ báo cáo Chính phủ đề xuất và được Quốc hội quyết định kéo dài thời gian áp dụng …; b) Luật, nghị quyết … nghị định … ban hành kể từ ngày 01 tháng 7 năm 2025 và có hiệu lực trước ngày 01 tháng 3 năm 2027 thì quy định tương ứng trong Nghị định này hết hiệu lực tại thời điểm các văn bản quy phạm pháp luật đó có hiệu lực.

Điểm b chính là cơ chế đã làm ba khoản nói trên hết hiệu lực sớm: Nghị định 212/2026 ban hành sau 01/7/2025 và có hiệu lực trước 01/3/2027, nên các quy định tương ứng của Nghị định 144/2025 dừng lại đúng lúc nghị định mới có hiệu lực.

Nghị định cũng có một quy tắc ưu tiên đáng chú ý ở khoản 3 Điều 45: trong thời gian còn hiệu lực, nếu quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong nghị định này khác với văn bản khác thì thực hiện theo nghị định này.

Nghị định gồm những gì

Văn bản có 5 chương, 47 điều kèm nhiều phụ lục, đăng trên Công báo số 797 + 798 và 799 + 800 ngày 24/6/2025:

• Chương I — Quy định chung;
• Chương II — Phân quyền, mở đầu bằng phân quyền trong lĩnh vực xây dựng (Điều 4 nằm ở đây);
• Chương III — Phân cấp trong lĩnh vực xây dựng, gồm hoạt động đầu tư xây dựng, quản lý năng lực (Điều 10), nhà ở, bất động sản, phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật;
• Chương IV — Phân cấp trong lĩnh vực giao thông;
• Chương V — Tổ chức thực hiện, hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp.

Cần phân biệt hai khái niệm mà nghị định dùng xuyên suốt: phân quyền là giao hẳn nhiệm vụ, quyền hạn cho cấp dưới; phân cấp là giao cho cấp dưới thực hiện trong phạm vi và điều kiện nhất định.

Quy định chuyển tiếp: hồ sơ nộp trước vẫn theo cơ quan đã nhận

Điều 47 xử lý các trường hợp bắc cầu, và nguyên tắc rất dễ nhớ:

• Văn bản, giấy tờ đã được cấp trước khi phân quyền, phân cấp mà chưa hết hiệu lực thì tiếp tục được dùng cho tới khi hết hạn hoặc bị sửa đổi, thay thế, thu hồi;
• Hồ sơ thủ tục hành chính đã được tiếp nhận trước ngày nghị định có hiệu lực thì cơ quan đã tiếp nhận tiếp tục giải quyết theo quy định tại thời điểm tiếp nhận;
• Nếu phải trả lại hồ sơ để hoàn thiện thì gửi hồ sơ sang cơ quan được phân quyền, phân cấp để tiếp tục giải quyết.

Nguyên tắc “cơ quan nào đã nhận thì cơ quan đó giải quyết tiếp” cũng chính là cách các Sở đang xử lý hồ sơ nộp trước 01/7/2026 — xem bài điều khoản chuyển tiếp chứng chỉ hành nghề.

Vì sao nên biết văn bản này

Nghị định 144/2025 không còn là căn cứ để bạn nộp hồ sơ chứng chỉ hành nghề — căn cứ hiện hành là Nghị định 212/2026/NĐ-CP. Nhưng biết nó vẫn có ích trong ba tình huống:

• Đọc thông báo của Sở. Nhiều thông báo tạm dừng tiếp nhận hồ sơ dẫn thẳng Nghị định 144/2025 để giải thích vì sao thẩm quyền cũ đã hết;
• Hồ sơ nộp trong giai đoạn 01/7/2025 – 30/6/2026. Thời điểm tiếp nhận quyết định quy định nào áp dụng;
• Chứng chỉ đã được cấp trong giai đoạn đó vẫn có giá trị — văn bản, giấy tờ đã cấp không mất hiệu lực chỉ vì thẩm quyền thay đổi.

Thẩm quyền hiện nay thuộc về ai và tỉnh phải làm gì, xem bài thẩm quyền cấp chứng chỉ chuyển về UBND cấp tỉnh. Điều kiện và hồ sơ hiện hành xem điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề và hồ sơ đề nghị cấp chứng chỉ hành nghề.

Câu hỏi thường gặp

Nghị định 144/2025/NĐ-CP còn hiệu lực không?
Còn, nhưng đã bị bãi bỏ từng phần. Nghị định 212/2026 cho khoản 1 Điều 4, khoản 3 Điều 10 và khoản 4 Điều 45 hết hiệu lực từ 01/7/2026; Nghị định 209/2026 bãi bỏ Điều 14; Nghị định 217/2026 bãi bỏ một phần. Nên kiểm từng điều khoản trước khi dựa vào.

Vì sao Sở Xây dựng không còn cấp chứng chỉ hành nghề?
Vì khoản 1 Điều 4 — khoản giao quyền đó cho Sở — đã hết hiệu lực từ 01/7/2026. Thẩm quyền nay thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, và tỉnh có thể phân cấp hoặc uỷ quyền lại.

Chứng chỉ do Sở cấp theo nghị định này còn giá trị không?
Còn. Giấy tờ đã cấp trước khi thay đổi thẩm quyền tiếp tục được sử dụng cho tới khi hết hạn hoặc bị thu hồi.

Nghị định hết hiệu lực khi nào?
Theo Điều 45, nghị định hết hiệu lực từ 01/3/2027, trừ trường hợp được kéo dài hoặc bị văn bản khác thay thế sớm hơn.

Phân quyền và phân cấp khác nhau thế nào?
Phân quyền là giao hẳn nhiệm vụ, quyền hạn; phân cấp là giao cho cấp dưới thực hiện trong phạm vi và điều kiện nhất định.

Hồ sơ tôi nộp trước ngày nghị định đổi thì ai giải quyết?
Theo Điều 47, cơ quan đã tiếp nhận hồ sơ tiếp tục giải quyết theo quy định tại thời điểm tiếp nhận.

Bản gốc đăng trên Công báo Chính phủ, số 797 + 798 và 799 + 800 ngày 24/6/2025. Nội dung trích trong bài lấy từ bản Công báo, kiểm ngày 18/8/2026.